Çfarë është kanceri i veshkave?

Karcinoma e qelizave renale (Renal Cell Carcinoma – RCC) përbën rreth 90% të tumoreve malinjë të veshkave tek të rriturit. Ajo lind nga qelizat epiteliale të tubujve renalë dhe karakterizohet nga proliferimi i pakontrolluar i këtyre qelizave për shkak të çrregullimeve në mekanizmat që rregullojnë ciklin qelizor, diferencimin dhe apoptosën.

Në kushte normale, ndarja qelizore është e kontrolluar nga sinjale të sakta biologjike që sigurojnë rigjenerimin e kufizuar të indeve. Kur ndodhin mutacione somatike ose germinale në gjene që kontrollojnë këto sinjale, si ato që kodojnë proteinat tumor-supresore apo faktorët e rritjes, ky ekuilibër prishet. Qelizat fitojnë aftësi për të proliferuar në mënyrë autonome, për t’i shmangur vdekjes qelizore dhe për të formuar masa neoplazike që mund të infiltruarin indet përreth ose të metastazojnë në distancë.

Sa i shpeshtë është kanceri i veshkave?

Sipas të dhënave të GLOBOCAN 2020, kanceri i veshkave renditet ndër 15 llojet më të shpeshta të kancerit në botë, me mbi 430,000 raste të reja në vit. Incidenca është më e lartë në Evropë dhe Amerikën e Veriut, ndërsa tek meshkujt regjistrohet dyfish më shpesh se tek femrat.

Gjatë dekadës së fundit, numri i rasteve ka ardhur në rritje, kryesisht për shkak të zbulimeve rastësore gjatë imazherisë abdominale (CT ose ekografi) të kryera për arsye të tjera. Paralelisht, mortaliteti ka shënuar rënie falë diagnostikimit të hershëm dhe përparimeve në trajtimin sistemik.

Cilët janë faktorët e riskut?

Janë identifikuar shumë faktorë risku Por zhvillimi i sëmundjes i atribuohet më shumë ndikimit multifaktorial, të cilët përfshijnë ndërveprimin e faktorëve gjenetikë dhe ambientalë. Ndër faktorët më të njohur janë:

• Duhanpirja – kontribuon në rreth 30% të rasteve, përmes ekspozimit kronik ndaj karcinogjenëve.
• Obeziteti dhe sindromi metabolik, që ndryshojnë nivelet hormonale dhe sinjalet qelizore të rritjes.
• Hipertensioni arterial dhe përdorimi afatgjatë i barnave antihipertensive.
• Ekspozimi profesional ndaj tretësve organikë, kadmiumit apo produkteve të naftës.
• Predispozita gjenetike – rreth 6–9% e rasteve lidhen me sindroma të trashëguara si:
  • Von Hippel–Lindau (VHL)
  • Hereditary Leiomyomatosis and RCC (HLRCC)
  • Tuberous Sclerosis Complex
  • Succinate Dehydrogenase (SDH)-deficient RCC

Cilat janë simptomat dhe shenjat klinike?

Prezantimi klasik i kancerit të veshkave është me anë të triadës së shenjave klinike:

• Hematurisa makroskopike
• Dhimbje mesi e njëanshme/ije
• Masës abdominale e palpueshme (është në ditët e sotme më i rrallë). Në pjesën më të madhe të rasteve, tumori zbulohet në mënyrë incidentale.

Shenja të tjera ose tregues të një sëmundje më të avancuar, mund të jenë:

• Humbje peshe, etje ose temperaturë e pashpjegueshme
• Në faza të avancuara: anemi, hiperkalçemi, ose shenja të sëmundjes metastatike (pulmonare dhe kockore).

Si diagnostikohet kanceri i veshkave?

1. Imazheria
Ekzaminimi standard për stadifikimin është CT skaneri me kontrast i toraksit, abdomenit dhe pelvisit. Në raste të avancuara ose në varësi të simptomatikës, mund të kërkohet edhe MRI cerebrale dhe shintigrafi e kockave ose PET-CT.

2. Biopsia
Konfirmimi histopatologjik është një hap thelbësor para fillimit të çdo trajtimi sistemik, sepse vetëm analiza mikroskopike e indit mund të përcaktojë me siguri nëse një lezion është kancer, çfarë tipi histologjik ka dhe sa agresiv është.

Kjo arrihet përmes biopsisë me age të trashë (core biopsy), një procedurë mini-invazive gjatë së cilës merret një cilindër shumë i vogël indi nga tumori primar ose nga një vend metastatik. Mostra dërgohet në laboratorin e anatomisë patologjike, ku ekzaminohet në mikroskop dhe, nëse është e nevojshme, analizohet me metoda imunohistokimike ose molekulare për të përcaktuar në detaje nënllojin e kancerit.

Metoda ka ndjeshmëri dhe specifitet të lartë, që do të thotë se është shumë e saktë në identifikimin e kancerit dhe në dallimin e tij nga patologjitë beninje. Për më tepër, rreziku i përhapjes së qelizave tumorale përgjatë trajektores së gjilpërës është ekstremisht i ulët, prandaj konsiderohet një procedurë e sigurt dhe standarde në praktikën klinike moderne.

3. Analizat laboratorike
Në kuadër të vlerësimit fillestar laboratorik, mjeku kërkon një sërë analizash që ndihmojnë jo vetëm për të vlerësuar gjendjen e përgjithshme të pacientit, por edhe për të përcaktuar prognozën, pra, ecurinë e mundshme të sëmundjes.

Këto analiza përfshijnë:

• Kreatininën, që tregon funksionin filtrues të veshkave;
• Hemoglobinën, e cila ndihmon në vlerësimin e anemisë, një shenjë e shpeshtë në tumoret e avancuara;
• Leukocitet dhe trombocitet, që mund të rriten si pasojë e inflamacionit sistemik të shkaktuar nga tumori;
• Raportin neutrofile/limfocite, një tregues i statusit inflamator dhe imunitar të organizmit;
• Kalciumin, sepse hiperkalçemia mund të sinjalizojë përhapje metastatike ose sindroma paraneoplazike.

Këto parametra janë pjesë e sistemit IMDC (International Metastatic RCC Database Consortium), një model prognostik i përdorur globalisht për të ndarë pacientët me karcinomë renale metastatike në tre kategori rreziku – të favorshëm, mesatar dhe të jo të favorshëm.

Klasifikimi ndihmon onkologun të zgjedhë strategjinë më të përshtatshme të trajtimit dhe të parashikojë përgjigjen e mundshme ndaj terapive sistemike.

Tipet histologjike

Rreth 80% e tumoreve malinje renale janë të tipit clear-cell RCC (ccRCC). Pjesa tjetër përbëhet nga variante si:

• RCC papilar (pRCC)
• RCC kromofob (chRCC)
• dhe nënlloj të rrallë me ndryshime molekulare specifike (p.sh. ALK-rearranged, TFEB-i amplifikuar apo FH-deficient RCC).

Klasifikimi i ri i WHO 2022 integron analizën molekulare në diagnostikë, duke përmirësuar kuptimin prognostik dhe potencialin për terapi të targetuara.